Tranh đồng hỏng sau một hai năm: lỗi ở hàng, ở chỗ treo, hay ở cách chăm

Một bức tranh đồng mua về treo lên, nhìn rất ổn. Một hai năm sau thì mặt tranh xỉn thành từng vệt, có chỗ đốm xanh, khung cong, hoặc lớp phủ bong ra từng mảng.

Câu hỏi đầu tiên ai cũng nghĩ tới: có phải mình mua phải hàng kém không? Nhưng nguyên nhân có thể nằm ở ba chỗ khác nhau, và phân biệt được thì mới biết nên sửa cái gì.

Ba nguồn gây hỏng

1. Bản thân món hàng — vật liệu mỏng, lớp phủ ẩu, khung gỗ chưa xử lý, mối ghép yếu.
2. Chỗ treo — nắng chiếu thẳng, hơi nước, gần bếp, sát tường ngoài bị thấm.
3. Cách chăm — lau bằng thứ không nên dùng, chà mạnh, hoặc không lau bao giờ.

Ba nguồn này để lại dấu khác nhau, nên nhìn kỹ là đoán được khá nhiều.

Đọc dấu hiệu

• Hỏng đều khắp mặt tranh — thường do môi trường: ẩm, khói bếp, nắng.
• Hỏng thành vệt hoặc thành mảng theo hướng lau — do cách lau.
• Hỏng ở một góc hoặc một cạnh — thường là chỗ đó gần nguồn ẩm, gần cửa sổ, hoặc bị nước chảy qua.
• Hỏng ở chỗ mối ghép, chân khung — thiên về chất lượng gia công.
• Lớp phủ bong thành mảng lớn sau thời gian ngắn — thiên về chất lượng lớp phủ.

Xỉn màu chưa chắc là hỏng

Đồng để lâu sẽ đổi màu — đó là chuyện tự nhiên của vật liệu, và với nhiều dòng tranh thì lớp màu thời gian ấy được coi là đẹp. Hỏng là khi kết cấu hoặc bề mặt bị phá: rỗ, ăn mòn thành lỗ, lớp phủ bong, khung mục, mối ghép lỏng.

Trước khi đánh bóng hay sơn lại, nên phân biệt hai thứ này. Đánh bóng một bức đang lên màu đẹp là việc không lấy lại được.

Mấy chỗ treo hay làm tranh xuống nhanh

1. Gần bếp — dầu mỡ bám thành lớp, rồi bụi bám lên lớp đó.
2. Sát cửa tắm hoặc khu giặt — hơi nước liên tục.
3. Tường ngoài hướng mưa tạt — ẩm từ phía sau, chỗ bạn không nhìn thấy.
4. Nắng chiếu thẳng vào mặt tranh — hại lớp phủ và làm khung co ngót.
5. Dưới máy lạnh — nước ngưng nhỏ xuống, ít ai để ý cho tới khi thành vệt.

Cách lau hay làm hỏng

• Chà bằng miếng nhám, bùi nhùi, bột tẩy — làm xước và bóc lớp phủ.
• Dùng hoá chất tẩy mạnh — nhất là loại dành cho kim loại trần, không dành cho đồ có phủ.
• Lau bằng khăn ướt rồi để tự khô — nước đọng ở khe chạm là chỗ hỏng bắt đầu.
• Mẹo truyền miệng với chanh, giấm, tro — có thể ăn mòn, và với đồ có lớp phủ thì gần như luôn hại.

Cách an toàn cho hầu hết trường hợp: khăn mềm khô, phủi bụi đều đặn, và lau khô ngay nếu có dính nước. Muốn làm gì hơn thế thì hỏi nơi bán hoặc thợ trước.

Kiểm mặt sau — nơi hỏng bắt đầu

Gần như không ai lật tranh ra xem mặt sau, trong khi đó mới là nơi ẩm tấn công trước: mặt sau thường không được phủ kỹ như mặt trước, lại áp sát tường.

1. Mỗi năm hạ xuống một lần để xem mặt sau và chỗ tường phía sau.
2. Tường phía sau có vệt ẩm không — nếu có thì vấn đề là cái tường, không phải bức tranh.
3. Khung có cong, có mục ở cạnh dưới không — cạnh dưới hứng hơi ẩm nhiều nhất.
4. Móc treo và dây có gỉ, có giãn không.

Chỉ riêng việc kê tranh cách tường vài milimet bằng hai miếng đệm ở góc dưới đã giảm hẳn phần ẩm — và đó là việc mất hai phút.

Sau khi sửa nhà hoặc sau ngập

Đây là hai thời điểm tranh hay hỏng nhất mà chủ nhà không nghĩ tới:

• Bụi xây dựng rất mịn và có tính mài — chà lên mặt tranh là xước.
• Sơn tường, dung môi, hoá chất bắn lên bề mặt.
• Độ ẩm tăng vọt vài tuần sau khi tô trát, làm khung co ngót.
• Sau ngập thì cả tường lẫn khung còn ẩm rất lâu, kể cả khi nhìn đã khô.

Cách gọn: hạ tranh xuống và cất trước khi thợ vào làm, rồi treo lại sau khi tường khô hẳn — thường lâu hơn ta tưởng.

Khi muốn khiếu nại người bán

1. Xem còn trong hạn bảo hành không, và bảo hành ghi những gì.
2. Chụp ảnh rõ chỗ hỏng, cả cận cảnh lẫn toàn cảnh có thấy chỗ treo.
3. Nói rõ đã treo ở đâu và lau bằng gì — giấu phần này thì người bán khó giúp, và bạn cũng khó biết nguyên nhân thật.
4. Hỏi họ đánh giá là do đâu trước khi đòi đổi — nhiều nơi nhận sửa lại với chi phí nhỏ.

Sửa hay để nguyên

Với hỏng nhẹ và chỉ về màu, thường để nguyên là lựa chọn tốt. Với lớp phủ bong, khung mục hay mối ghép lỏng thì nên xử, vì nó sẽ lan.

Và nếu định gọi thợ, hãy hỏi trước họ định làm gì: đánh lại toàn bộ bề mặt là việc không hoàn tác được, còn xử cục bộ thì nhẹ hơn nhiều.

Lần sau mua thì hỏi thêm gì

Nếu bức vừa hỏng là do chính món hàng, thì lần mua sau có bốn câu đáng hỏi thẳng: bề mặt có phủ gì không và phủ bằng loại nào, khung làm bằng gì và đã xử lý chống mối ẩm chưa, nên treo ở môi trường nào và tránh chỗ nào, và bảo hành những gì, trong bao lâu.

Người bán trả lời được bốn câu này thường cũng là người bán món bền hơn — không phải vì lời hứa, mà vì họ biết rõ thứ mình đang bán.

Ba điều gọn lại

1. Đọc dấu hiệu để biết nguồn: hỏng đều khắp là môi trường, hỏng thành vệt là cách lau, hỏng ở mối ghép là gia công.
2. Xỉn màu chưa chắc là hỏng — đánh bóng một bức đang lên màu đẹp là việc không lấy lại được.
3. Khăn mềm khô và lau khô ngay khi dính nước; mẹo chanh giấm tro thì gần như luôn hại đồ có lớp phủ.