Tranh đồng treo ở bếp, gần cửa và ngoài hiên: chỗ nào xuống nhanh
Hai bức tranh đồng giống hệt nhau, mua cùng ngày, cùng một xưởng. Ba năm sau, bức treo phòng khách vẫn như mới, bức treo trong bếp đã xỉn từng mảng và có chỗ rỗ li ti. Không phải bức kia làm ẩu hơn. Chỗ treo khác nhau thôi.
Đồng phản ứng với môi trường quanh nó. Chỗ nào nhiều hơi nước, nhiều dầu, nhiều muối, nhiều nắng thì phản ứng nhanh hơn. Bài này nói về mấy vị trí trong nhà hay làm tranh xuống nhanh, và làm gì được với từng chỗ.
Bếp là chỗ khắc nghiệt nhất
Nấu ăn sinh ra ba thứ cùng lúc: hơi nước, dầu bay hơi, và muối trong hơi thức ăn. Hơi dầu bám lên bề mặt tranh thành một lớp mỏng, rồi bụi bám vào lớp dầu đó. Lau bình thường không ra, phải lau mạnh — mà lau mạnh thì hại lớp phủ.
- Càng gần bếp nấu càng nhanh. Treo ở đầu kia phòng ăn khác hẳn treo ngay trên bàn ăn cạnh bếp.
- Máy hút mùi chạy tốt giúp nhiều, nhưng nó hút phần lớn chứ không hút hết.
- Bếp kín không cửa sổ giữ hơi lâu hơn bếp thông thoáng.
- Lau sớm dễ hơn lau muộn: lớp dầu mới bám còn mềm.
Gần cửa ra vào và cửa sổ hay mở
Chỗ này có hai thứ: bụi đường và chênh lệch nhiệt. Cửa mở ra đóng vào, không khí nóng ngoài gặp không khí lạnh trong, hơi nước ngưng lại trên bề mặt kim loại. Ngày mưa và những hôm trở trời thì rõ nhất.
Nếu bạn sờ mặt tranh thấy hơi ẩm vào buổi sáng mà chỗ khác trong nhà thì khô, đó là dấu hiệu chỗ treo đang đọng hơi. Không phải tranh hỏng, nhưng để lâu thì thành hỏng.
Ngoài hiên, ban công, hành lang hở
Nhiều người treo tranh đồng ngoài hiên cho khách nhìn thấy. Chỗ đó chịu đủ thứ: mưa hắt, nắng chiều, gió mang bụi, và ban đêm thì sương. Tranh sẽ đổi màu nhanh hơn trong nhà rất nhiều.
Chuyện đó không hẳn là xấu — có người thích màu cũ đi tự nhiên. Nhưng phải biết trước để không ngạc nhiên, và phải chọn loại tranh chịu được. Tranh có lớp phủ bóng dành cho trong nhà đem ra ngoài hiên thì lớp phủ bong trước, rồi mới tới phần đồng.
Nhà gần biển
Hơi muối trong không khí là thứ ăn mòn kim loại nhanh, và nó vào tận trong nhà chứ không dừng ở ngoài sân. Nhà cách biển vài cây số vẫn dính. Người ở vùng đó thường đã biết: đồ kim loại trong nhà xuống nhanh hơn chỗ khác.
- Lau thường xuyên hơn so với nhà trong đất liền.
- Tránh treo hướng gió biển thổi thẳng vào.
- Đóng cửa những hôm gió mạnh giúp giảm lượng muối vào nhà.
- Hỏi người bán trước khi mua xem loại phủ đó có hợp vùng biển không.
Nắng chiếu thẳng vào mặt tranh
Nắng không ăn mòn đồng, nhưng nó làm lớp phủ và phần sơn màu xuống nhanh. Tranh có tô màu ở một số chi tiết thì chỗ màu bạc trước, còn phần đồng trần vẫn nguyên — nhìn loang lổ.
Nắng cũng làm mặt tranh nóng lên rồi nguội đi mỗi ngày. Giãn nở lặp đi lặp lại nhiều năm không tốt cho chỗ dán và chỗ nối giữa tấm đồng với nền.
Ngay dưới máy lạnh và quạt trần
Máy lạnh nhỏ nước là chuyện thường gặp, nhất là khi lưới lọc bẩn hoặc ống thoát bị nghẽn. Vài giọt rơi xuống mặt tranh mỗi ngày, lâu dần thành vệt. Quạt trần thì không nhỏ nước nhưng thổi bụi tập trung vào một hướng.
Nguyên tắc dễ nhớ: đừng treo tranh ngay bên dưới bất cứ thứ gì có thể chảy nước.
Tường ẩm — chỗ nguy hiểm mà không nhìn thấy
Mặt trước tranh có thể vẫn đẹp trong khi mặt sau đang hỏng, vì tường phía sau ngấm nước. Tường chung với nhà vệ sinh, tường giáp nhà hàng xóm, tường hướng mưa tạt là mấy chỗ hay ẩm.
Cách kiểm: gỡ tranh xuống, sờ tường và sờ mặt sau tranh. Tường mát lạnh bất thường, có vết loang, sơn phồng rộp thì chỗ đó không nên treo. Ván lưng tranh mềm ra hoặc có mùi ẩm là đã ngấm rồi.
Mùa nồm ở miền Bắc
Mấy tuần nồm là lúc mọi bề mặt trong nhà đổ mồ hôi. Tranh đồng cũng vậy. Đó là giai đoạn nên chú ý nhất trong năm: lau khô khi thấy ẩm, bật máy hút ẩm nếu có, đóng cửa vào lúc ngoài trời ẩm hơn trong nhà.
Qua mùa nồm thì kiểm lại một lượt. Chỗ nào chớm đổi màu thì xử sớm, đừng đợi.
Khói hương và khói thuốc
Tranh treo gần ban thờ hoặc trong nhà có người hút thuốc sẽ bám một lớp vàng đục. Lớp đó bám đều nên nhìn hằng ngày không nhận ra, tới lúc lau thử một góc mới thấy chênh lệch.
Việc phải làm không có gì phức tạp: lau định kỳ, và nếu thắp hương thường xuyên thì đừng treo tranh ngay phía trên bát hương.
Nhận ra sớm: bốn dấu hiệu
- Đổi màu không đều — một mảng khác hẳn phần còn lại, thường là chỗ hứng ẩm hoặc nắng.
- Rỗ li ti khi nhìn nghiêng dưới ánh sáng.
- Lớp phủ bong mép, sờ thấy gờ.
- Mặt sau đổi màu hoặc ván lưng cong.
Thấy một trong bốn thứ này thì việc đầu tiên là dời chỗ treo, không phải mua thuốc lau. Lau xong mà vẫn treo chỗ cũ thì vài tháng nữa y như vậy.
Dời chỗ treo: làm gì trước
- Chụp ảnh tình trạng hiện tại để sau này còn so.
- Lau khô hoàn toàn trước khi treo chỗ mới, cả mặt sau.
- Để hở một chút giữa tranh và tường cho thoáng, nhất là tường có nguy cơ ẩm.
- Đừng bịt kín mặt sau bằng nilon — bịt kín là giữ ẩm lại bên trong.
Khi không dời được
Có bức đặt riêng cho đúng chỗ đó, dời đi thì hỏng bố cục cả mảng tường. Lúc này chấp nhận đánh đổi và bù bằng chăm sóc: lau đều đặn hơn, kiểm mỗi quý thay vì mỗi năm, và biết trước rằng bức này sẽ cần bảo dưỡng sớm hơn những bức khác trong nhà.
Hỏi người bán trước khi mua
Nếu đã biết sẽ treo ở bếp, ngoài hiên hay nhà gần biển, nói thẳng khi mua. Người bán có kinh nghiệm sẽ khuyên loại phủ khác, hoặc khuyên đừng treo chỗ đó. Câu trả lời của họ cũng cho bạn biết họ rành tới đâu.
Người nói "treo đâu cũng được, bao vĩnh viễn" thì nên nghe với mức tin vừa phải.
Ghi lại chỗ treo và ngày treo
Một dòng trong điện thoại là đủ: bức nào, treo chỗ nào, từ ngày nào, lần bảo dưỡng gần nhất. Vài năm sau bạn sẽ biết chỗ nào trong nhà mình thật sự khắc nghiệt — đó là thứ không sách nào nói được, chỉ nhà bạn mới biết.
Ba điều gọn lại
- Chỗ treo quyết định tuổi thọ nhiều hơn giá tiền.
- Ẩm và dầu là hai kẻ thù lớn nhất, nắng và muối đứng ngay sau.
- Thấy dấu hiệu thì dời chỗ trước, lau sau.