Treo nhiều bức thành một cụm: căn thế nào, thử ra sao, và phần riêng của tranh đồng

Treo một bức thì dễ: căn giữa mảng tường, đo cho vừa tầm mắt, xong. Treo ba bốn bức thành một cụm thì khác hẳn — sai vài centimet là cả mảng tường nhìn lệch, và với tranh đồng thì mỗi lần khoan lại là một lỗ trên tường không lấp đẹp được.

Bài này nói về cách sắp một cụm, cách thử trước khi khoan, và phần riêng của tranh đồng mà tranh giấy không có: trọng lượng.

Ba kiểu sắp cụm, và kiểu nào hợp với tranh đồng

Hàng ngang thẳng. Các bức cùng cỡ, cùng khung, xếp một hàng, khoảng cách bằng nhau. Đây là kiểu dễ làm nhất, dễ căn nhất và hợp nhất với tranh đồng — vì tranh đồng thường có khung dày và mặt tranh có chiều sâu, nên một cách sắp gọn gàng làm chúng nổi lên, còn sắp lộn xộn thì nhìn nặng nề.

Lưới đều. Hai hàng trở lên, cùng cỡ, khoảng cách đều nhau theo cả hai chiều. Trang trọng, hợp với sảnh và phòng họp. Đòi hỏi đo kỹ nhất, vì mắt người bắt lỗi lệch trên lưới rất nhanh.

Cụm tự do quanh một bức chính. Một bức lớn làm trung tâm, mấy bức nhỏ vây quanh. Kiểu này sống động nhưng khó, và với tranh đồng thì càng khó vì các bức thường có màu và độ bóng gần giống nhau nên khó tạo điểm nhấn.

Nếu bạn làm lần đầu, hàng ngang thẳng là lựa chọn an toàn nhất và hầu như không bao giờ hỏng.

Mấy con số làm việc thay bạn

Tâm của cả cụm nên ngang tầm mắt người đứng. Mốc hay dùng là khoảng một mét rưỡi tính từ sàn tới tâm cụm — đây là cách các nơi trưng bày vẫn làm, và nó hợp với chiều cao trung bình của người xem đứng.

Chú ý: tâm của cả cụm, không phải tâm của từng bức. Đây là lỗi hay gặp nhất khi treo nhiều bức — mỗi bức đều được căn tầm mắt riêng, thành ra cả cụm bị đẩy lên cao.

Ở phòng mà người ta chủ yếu ngồi — phòng khách có sofa thấp, phòng ăn — thì hạ cụm xuống thấp hơn một chút, vì tầm mắt người ngồi thấp hơn hẳn.

Khoảng cách giữa các bức: với tranh cùng cỡ, khoảng năm tới tám centimet cho tranh nhỏ và tám tới mười lăm cho tranh lớn là dải thường dùng. Nguyên tắc quan trọng hơn con số: khoảng cách giữa các bức phải nhỏ hơn khoảng cách từ cụm tới mép tường và tới đồ đạc xung quanh, nếu không cụm sẽ không đọc ra là một khối.

Treo trên sofa hoặc trên tủ: chừa khoảng hai mươi tới ba mươi centimet giữa mép dưới cụm và mặt đồ, và cụm nên hẹp hơn chiều ngang món đồ bên dưới.

Thử bằng giấy trước khi khoan

Đây là bước tốn mười lăm phút và tiết kiệm được rất nhiều lỗ khoan hỏng.

Cắt giấy báo hoặc giấy gói theo đúng kích thước từng bức. Trên mỗi tờ, đánh dấu đúng vị trí của móc treo phía sau — đo từ mép trên xuống, đo từ mép trái sang. Dán các tờ lên tường bằng băng dính giấy, lùi ra xa nhìn, và chỉnh cho tới khi ưng.

Nhìn từ chỗ mà người ta thật sự đứng hoặc ngồi khi xem, không phải từ chỗ bạn đang đứng để dán. Và nhìn cả vào buổi tối với đèn bật, vì tranh đồng đổi hẳn khi ánh sáng đổi.

Khi đã ưng thì khoan xuyên qua chính điểm đã đánh dấu trên giấy, rồi mới gỡ giấy ra. Cách này chuyển toàn bộ việc đo từ trên tường sang trên mặt bàn, nơi dễ đo hơn nhiều.

Phần riêng của tranh đồng: trọng lượng

Đây là chỗ khác hẳn tranh giấy hay tranh canvas, và là chỗ dễ gây tai nạn nhất.

Một cụm bốn bức tranh đồng có thể nặng gấp nhiều lần một bức tranh in cùng cỡ. Vì vậy trước khi treo, phải biết hai con số: mỗi bức nặng bao nhiêu, và tường của bạn là tường gì.

Tường gạch đặc và bê tông thì chịu tốt nếu dùng đúng nở vít. Tường gạch lỗ thì yếu hơn nhiều và cần loại nở phù hợp. Tường thạch cao thì gần như không chịu được tranh đồng nếu bắt vào tấm — phải bắt vào khung xương phía sau, hoặc dùng loại phụ kiện chuyên cho tấm mỏng và vẫn phải xem giới hạn tải của nó.

Với cụm nhiều bức, đừng dồn nhiều bức nặng lên cùng một đoạn tường mỏng hoặc cùng một thanh xương. Và với bức lớn, hai điểm treo luôn tốt hơn một — nó giữ tranh thẳng và chia đôi tải.

Nếu không chắc về tường, cách an toàn là gọi thợ. Một bức tranh đồng rơi xuống là chuyện nguy hiểm thật, nhất là ở chỗ có trẻ nhỏ đi qua.

Mấy chỗ cụm hay hỏng mắt

Khung không đồng bộ. Với tranh đồng, các bức mua ở các đợt khác nhau thường lệch màu khung và lệch độ bóng. Trong một cụm thì cái lệch đó lộ rất rõ, dù từng bức riêng lẻ đều đẹp.

Cụm quá rộng so với mảng tường. Cụm nên chiếm khoảng hai phần ba tới ba phần tư chiều ngang mảng tường hoặc món đồ bên dưới. Rộng hơn thì bí, hẹp hơn thì lọt thỏm.

Treo hai bên một vật đối xứng mà không thật sự đối xứng. Mắt người rất nhạy với đối xứng hỏng — lệch hai centimet ở hai bên bàn thờ hay hai bên tivi là thấy ngay.

Đèn chiếu lệch. Tranh đồng phản sáng mạnh; một cụm được chiếu từ một phía sẽ có bức sáng bức tối. Với cụm thì ánh sáng đều quan trọng hơn ánh sáng mạnh.

Sau khi treo

Lùi lại nhìn từ ba chỗ khác nhau trong phòng và từ ngoài cửa nhìn vào. Nhiều cụm nhìn thẳng thì cân mà nhìn chéo lại lệch, thường do một bức bị nghiêng chứ không phải do vị trí.

Dán miếng đệm cao su ở hai góc dưới mặt sau mỗi bức. Nó giữ tranh khỏi xê dịch, khỏi cọ vào tường, và chừa một khe thoáng — với tranh đồng treo ở tường dễ ẩm thì khe đó có ích thật.

Sau vài tuần thì kiểm lại độ chắc của móc, nhất là với tường vừa khoan. Và mỗi lần lau nhà hay lau tranh xong thì liếc lại xem có bức nào bị xô lệch không — chỉnh sớm thì chỉ mất vài giây.

Chọn mảng tường nào cho một cụm

Không phải mảng tường nào cũng nên treo cụm, và chọn sai chỗ thì đo đúng cỡ nào cũng không cứu được.

Ưu tiên mảng tường người ta nhìn thấy khi bước vào phòng và mảng tường ít bị đồ đạc cắt ngang. Tránh mảng tường có cửa ra vào ngay cạnh, vì cánh cửa mở ra đóng vào tạo rung và tạo luồng gió, và người đi qua dễ va phải.

Với tranh đồng thì tránh thêm ba chỗ: tường bếp nhiều dầu mỡ, tường nhà tắm và tường giáp ngoài hay bị thấm, vì hơi ẩm làm bề mặt xuống nhanh. Và tránh mảng tường có nắng chiếu thẳng vào buổi chiều, vì tranh sẽ loá tới mức không nhìn được chi tiết đúng vào lúc phòng sáng nhất.

Khi nhà có trẻ nhỏ

Với tranh đồng thì đây là phần an toàn chứ không phải phần thẩm mỹ. Một bức nặng rơi từ độ cao ngang đầu người là tai nạn thật.

Ba việc nên làm: dùng hai điểm treo cho mọi bức nặng, chọn nở vít dư tải chứ đừng chọn vừa khít, và không treo cụm ngay phía trên chỗ trẻ hay ngồi chơi hoặc phía trên đầu giường.

Ngoài ra nên xem mép khung: nhiều khung tranh đồng có cạnh khá sắc, và ở tầm với của trẻ thì đó là chỗ dễ xước tay. Treo cao hơn tầm với, hoặc chọn mảng tường mà trẻ không đi sát qua.

Ba điều gọn lại

Một, căn tâm của cả cụm ngang tầm mắt, không phải căn từng bức.

Hai, khoảng cách giữa các bức phải nhỏ hơn khoảng cách từ cụm ra xung quanh, nếu không cụm không đọc ra là một khối.

Ba, với tranh đồng thì phải biết trọng lượng và biết tường gì trước khi khoan. Cắt giấy dán thử là mười lăm phút đổi lấy việc không phải lấp lỗ.