Tranh đồng ở khu thờ: chọn cỡ, chọn chỗ, và phần khói với nhiệt

Khu thờ là chỗ nhiều gia đình muốn treo một bức tranh đồng, và cũng là chỗ có nhiều ràng buộc nhất — vừa về nếp, vừa về thực tế. Khói hương, nhiệt từ đèn, không gian thường hẹp, và ai cũng nhìn vào đó nên một chi tiết lệch là thấy ngay.

Bài này nói về phần chọn và phần treo, tách rõ chỗ nào là chuyện nếp nhà và chỗ nào là chuyện vật liệu.

Trước hết: hỏi nếp nhà

Việc treo gì ở khu thờ, treo cao thấp ra sao, có được treo phía trên bàn thờ hay không — những điều này khác nhau giữa các vùng, giữa các dòng họ, và giữa các gia đình theo tín ngưỡng khác nhau.

Vì vậy trước khi bàn mẫu và cỡ, nên hỏi người lớn trong nhà xem nếp nhà mình thế nào. Câu hỏi đó thường được đón nhận rất tốt, và nó tránh được tình huống treo xong rồi phải gỡ xuống.

Nếu nhà không còn ai nhớ, thì cứ chọn theo cảm nhận và theo phần thực tế trong bài này, rồi ghi lại quyết định đó. Sự nhất quán trong nhà có giá trị hơn việc tìm ra một quy tắc chung cho cả nước.

Khói và nhiệt: phần quyết định tuổi thọ bức tranh

Đây là khác biệt lớn nhất giữa treo ở khu thờ và treo ở phòng khách.

Khói hương mang theo hạt mịn và hơi dầu, và chúng bám lên bề mặt kim loại rồi tích lại thành lớp ố. Trên tranh đồng, lớp này bám vào các khe chạm và rất khó lấy ra mà không làm xước nét.

Nhiệt từ đèn thờ bật liên tục cũng là yếu tố: nó không làm hỏng đồng nhưng làm lớp phủ bảo vệ xuống nhanh hơn, và nếu tranh có phần khung gỗ thì nhiệt cộng với khô làm gỗ nứt theo thớ.

Ba việc giảm được phần lớn ảnh hưởng: treo cách xa chỗ cắm hương một khoảng rõ ràng thay vì ngay phía trên; không treo trực tiếp phía trên đèn thờ; và lau bụi thường xuyên hơn hẳn so với tranh ở phòng khác — bụi hương để lâu bám chặt gấp nhiều lần bụi thường.

Với nhà thắp nhiều nén hoặc đốt vàng mã trong nhà, cân nhắc chọn tranh có mặt kính bảo vệ. Kính dễ lau hơn nhiều so với bề mặt chạm.

Cỡ và vị trí: mấy con số thực tế

Khu thờ thường hẹp, nên cỡ tranh là chỗ sai nhiều nhất.

Đo chiều ngang mảng tường trống thật sự — không tính phần bị khám thờ, đèn, hoặc hoành phi che. Tranh nên hẹp hơn chiều ngang bàn thờ, để không tạo cảm giác đè lên.

Chừa khoảng cách rõ ràng giữa mép dưới tranh và mặt bàn thờ. Khoảng này vừa để nhìn cho thoáng, vừa là khoảng an toàn với tàn hương bay lên.

Với trần thấp, chọn tranh ngang thay vì tranh đứng — tranh đứng trong không gian thấp làm cả khu trông chật.

Và nhớ tính chiều sâu: tranh đồng có khung dày, nên ở chỗ hẹp nó nhô ra nhiều hơn tranh in. Đo thử bằng cách dán một tấm bìa đúng độ dày lên tường và nhìn từ chỗ thường đứng.

Treo cho chắc — ở đây quan trọng hơn mọi chỗ

Tranh đồng nặng, và phía dưới là bàn thờ với bát hương, đèn, đồ sứ. Một bức rơi xuống đó không chỉ hỏng tranh.

Dùng hai điểm treo cho mọi bức có trọng lượng, bắt vào tường bằng nở vít phù hợp với loại tường. Với tường thạch cao, bắt vào khung xương chứ đừng bắt vào tấm.

Kiểm lại độ chắc sau vài tuần đầu, rồi định kỳ mỗi năm. Khu thờ là nơi ít bị đụng vào nên cũng là nơi người ta quên kiểm nhất.

Và dán đệm cao su ở hai góc dưới mặt sau — giữ tranh khỏi xê dịch và chừa khe thoáng, điều này có ích thật ở chỗ có khói và có nhiệt.

Chọn mẫu: mấy điều đáng cân

Phần ý nghĩa của từng mẫu thì tuỳ nếp và tuỳ điều gia đình muốn gửi gắm, và đây là chỗ nên hỏi trong nhà chứ không nên theo một bảng trên mạng.

Phần thực tế thì có mấy điểm chung: mẫu quá nhiều chi tiết nhỏ sẽ bám khói nhanh và khó lau; mẫu có nhiều phần nhô ra dễ vướng khi lau dọn; và mẫu có chữ thì nên hỏi kỹ nghĩa cùng chữ gốc trước khi đặt, vì đây là chỗ không nên đoán.

Về màu và nước hoàn thiện, nên xem mẫu dưới ánh sáng gần giống ánh sáng ở khu thờ nhà bạn — nơi này thường tối hơn phòng khách và hay có đèn vàng, nên một bức rất sáng ở cửa hàng có thể chìm hẳn khi mang về.

Khi nhà có nhiều thế hệ hoặc khác tín ngưỡng

Đây là chỗ nên bàn trước khi mua chứ không phải sau khi treo.

Với nhà nhiều thế hệ, người lớn tuổi thường có ý riêng về việc gì được treo ở khu thờ, và ý đó nên được hỏi trước. Nếu có bất đồng, cách chia phần thường dùng là: khu thờ theo ý người lớn, còn phòng khách hoặc phòng riêng thì theo ý người trẻ.

Với nhà có người theo tín ngưỡng khác, nên chọn mẫu trung tính hơn hoặc đặt ở khu vực riêng. Điều đáng giữ là mọi người trong nhà đi qua đó đều thấy thoải mái — đó mới là mục đích của việc bày biện.

Lau dọn quanh tranh: thứ tự để khỏi làm hỏng việc

Ở khu thờ, việc lau tranh thường đi cùng việc lau bàn thờ, và thứ tự làm quyết định bạn có phải làm lại hay không.

Làm khi mọi thứ đã nguội hẳn. Lau tranh trước, lau bàn thờ sau — vì bụi từ tranh rơi xuống, làm ngược thì phải lau bàn hai lần. Dùng khăn khô hoặc cọ mềm cho phần chạm, và chỉ dùng khăn ẩm vắt kiệt cho phần phẳng, rồi thấm khô ngay.

Giữ một khăn riêng cho khu thờ, không dùng chung với khăn lau bếp — khăn dính dầu mỡ để lại vệt trên đồng và vệt đó rất khó lấy. Và nếu phải nhấc tranh xuống, chuẩn bị chỗ đặt có lót trước khi tháo chứ đừng vừa bê vừa tìm chỗ.

Khi nhận tranh làm quà cho khu thờ

Được tặng một bức để treo ở khu thờ là tình huống tế nhị, vì đây là chỗ mà nếp nhà quyết định nhiều nhất.

Nếu mẫu không hợp với nếp nhà hoặc không có chỗ treo, không cần treo cho bằng được. Cất cẩn thận và nói thật khi người tặng hỏi — phần lớn người tặng hiểu, và họ cũng không muốn bạn phải sắp lại cả khu thờ vì món quà của mình.

Nếu định tặng tranh cho khu thờ nhà người khác, cách gọn nhất là hỏi trước một câu về chỗ treo và về cỡ. Nghe bớt bất ngờ nhưng nó tránh được cảnh món quà nằm trong tủ nhiều năm.

Ba điều gọn lại

Một, hỏi nếp nhà trước khi bàn mẫu và cỡ. Treo xong rồi phải gỡ là chuyện hay xảy ra nhất.

Hai, khói hương bám vào khe chạm và rất khó lấy ra — lau thường xuyên hơn hẳn, và cân nhắc mặt kính nếu nhà thắp nhiều.

Ba, hai điểm treo và nở vít đúng loại tường. Phía dưới là bát hương và đèn, nên đây là chỗ không được làm cho xong.